تسنیم/ وزیر سابق آموزش‌و‌پرورش با اشاره به اینکه وقتی حضور فیزیکی را تبدیل به حضور مجازی کردیم، در این صورت خود را از بخش عمده‌ای از اهداف مدرسه‌ای محروم کردیم، گفت: باید به شدت نگران این موضوع باشیم و به همین دلیل است که بر "روش ترکیبی" تاکید دارم.

سال تحصیلی جدید دانش‌آموزان از 15 شهریور آغاز می‌شود، در کنار وضعیت بازگشایی مدرسه با توجه به شرایط مختلف قرمز، زرد و سفید مسائل و موضوعات مهم دیگری هم مطرح است که در سال تحصیلی متفاوت پیش‌رو نمی‌توان آنها را نادیده گرفت.

کیفیت آموزش‌های مجازی دانش‌آموزان، تکیه صرف به آموزش مجازی و درهای بسته مدارس به روی دانش‌آموزان و در مقابل ضرورت توجه به آموزش ترکیبی "مجازی و حضوری" البته با حفظ سلامت دانش‌آموزان موضوعاتی است که این روزها محل نقد و بررسی کارشناسان آموزشی و معلمان است.

از سوی دیگر بحث هزینه‌های اینترنت در آموزش مجازی موضوع دیگری است که نمی‌توان نسبت به آن بی‌توجه بود چرا که گاه یک خانواده با داشتن چند فرزند دانش‌آموز باید هزینه قابل توجهی را در سبد هزینه‌های ماهانه خانوار برای آموزش مجازی در نظر بگیرد.

در نظرسنجی اخیر وزیر ارتباطات نیز در پاسخ به این پرسش که در سال تحصیلی گذشته، کدامیک برای شما چالش بزرگتری بود،‌ هزینه شبکه یا کیفیت خدمات شاد؟ 59 درصد اعلام کردند هزینه و 41 درصد کیفیت.

در همین رابطه میزبان "سید محمد بطحایی" وزیر سابق آموزش و پرورش و معاون آموزش‌های عمومی و مهارتی (سازمان سما) دانشگاه آزاد اسلامی بودیم تا درباره محورهایی همچون شروع متفاوت سال تحصیلی جدید و ضرورت‌های توجه به آموزش ترکیبی دانش‌آموزان، نقش اپراتورها برای تأمین اینترنت رایگان در آموزش مجازی دانش‌آموزان گفت‌وگویی داشته باشیم.

سال تحصیلی جدید از 15 شهریور آغاز می‌شود و قرار است آموزش دانش‌آموزان براساس 3 سناریو پیش برود، با این حال برخی کارشناسان آموزشی و خانواده‌ها نسبت به کیفیت پایین آموزش‌های مجازی نگرانی‌هایی را مطرح می‌کنند، از سوی دیگر تکیه صرف به آموزش‌های مجازی در آموزش دانش‌آموزان چالش‌هایی را رقم خواهد زد، از نظر شما امکان ارائه آموزش‌های ترکیبی و حضور دانش‌آموزان در مدارس  در شرایط کرونایی چقدر نیاز است؟

هم‌اکنون در شرایط بحرانی قرار داریم و باید با توجه به امکاناتی که در اختیار داریم، خدمات مناسبی را برای دانش‌آموزان فراهم کنیم، هیچ فردی در اینکه آموزش مجازی یک مُسکن  و داروی موقت برای جبران یاددهی و یادگیری در شرایط کرونایی است، شکی ندارد.

اما همانند بسیاری از زمینه‌های دیگر که همیشه آموزش و پرورش مورد کم توجهی قرار می‌گیرد در آموزش مجازی نیز این کم توجهی دیده می‌شود و این کم‌توجهی پلتفرم، اینترنت و سامانه‌هایی که باید خدمات آموزش مجازی را در اختیار دانش‌آموزان و معلمان قرار دهد را شامل می‌شود، چون شبکه ملی اطلاعات در کشور راه‌اندازی نشده است همچنان دستمان زیر سنگ اینترنت است و اینترنت در کشور محدودیت‌های خاص خودش را دارد البته قصدم این نیست که بگویم در این شرایط بحرانی دولت و افراد مسئول شبکه ملی اطلاعات را راه‌اندازی کنند چون این طرح به زودی‌ها اتفاق نمی‌افتد.

مدارس را به شیوه ترکیبی اداره کنند
البته در شرایط فعلی مدارس می‌توانند به صورت ترکیبی اداره شوند، روش‌های آموزش ترکیبی در شرایط کرونایی در بسیاری از کشورها جریان دارد هر چند آموزش و پرورش در تلاش برای برقراری چنین وضعیتی است.
در برخی کشورها با شیوه‌هایی همچون استفاده از جدا‌کننده‌های پلاستیکی، میز دانش‌آموز از سایرین جدا شده است و تلاش شده تا فاصله آنها از یکدیگر حفظ شود؛ تصور می‌کنم ما در ایران باید از روشهایی که کشورهای دیگر هم تجربه کرده‌اند، استفاده کنیم و از روش آموزش ترکیبی بهره ببریم.

آموزش مجازی تیغ دو لبه!
از مسئولان موثر در تصمیم‌گیری تقاضا دارم که به آموزش مجازی به عنوان تیغ دو لبه توجه داشته باشند، درست است که نیامدن دانش‌آموزان به مدرسه و پیگیری آموزش‌ها به شکل مجازی سلامت آنها را تضمین می‌کند اما در سوی مقابل هم قطع ارتباط طولانی مدت دانش‌آموزان با مدرسه و فضای حضوری در کلاس درس لطمات بسیاری را به آنها وارد می‌کند.

می‌توان برای حضور دانش آموزان در مدرسه آنها را به چند گروه تقسیم کرد و حتی آنها به جای 5 یا 6 ساعت، روزانه دو یا سه ساعت به مدرسه بیایند و بعضی از درس‌ها به صورت حضوری ارائه شود و برخی دروس کاملاً مجازی تدریس شوند حتی می‌توان دانش‌آموز را هفته‌ای دو یا سه ساعت به مدرسه بیاوریم تا محیط مدرسه را حس کرده و رابطه‌اش با مدرسه قطع نشود.

اگر بحث آموزش حضوری در کنار آموزش مجازی طرح شود، ممکن است این موضوع پیش بیاید، مدارس امکانات کافی برای حضور دانش‌آموزان و حفاظت از سلامت آنها را ندارند؛ تراکم کلاس‌های درس بالاست و از سوی دیگر امکانات لازم برای رعایت پروتکل‌های بهداشتی در اختیار مدارس قرار ندارد.

بنده همیشه مخالف هستم که یک نسخه واحد برای تمام مدارس کشور پیچیده شود، قطعاً در کلاسی که 40 دانش‌آموز دارد اجرای روش ترکیبی دشوار است اما بسیاری از کلاس‌های درس 20 یا 25 دانش‌آموز دارند چرا می‌خواهیم با یک نسخه واحد با تمام مدارس رفتار کنیم.

دانش‌آموزان حتی یک هفته در میان به مدرسه بیایند

در مدارسی که تراکم دانش‌آموزان آنها خیلی بالاست امکان آموزش ترکیبی وجود ندارد و باید با روش دیگری برای آنها اقدام کرد اما بنده می‌گویم حتی اگر می‌توانیم دانش‌آموزان را یک هفته درمیان برای ساعات محدود به مدارس بیاوریم حتی کلاس 40 نفره را می‌توان به گروه‌های 10 نفره تقسیم کرد و دانش‌آموزان دو هفته یک بار به مدرسه بیایند مثلاً به هر دانش‌آموزی بگوییم هر 15 روز یک بار به مدرسه بیاید، این روند بسیار بهتر از نیامدن کامل به مدرسه و قطع ارتباط با کلاس درس است.

دغدغه‌مندان تعلیم و تربیت نگران فاصله دانش‌آموز با مدرسه باشند

همه افرادی که دغدغه تعلیم و تربیت دارند باید نگران فاصله دانش‌آموز با مدرسه باشند که به صورت قهری ایجاد شده و شرایطی که اتفاق افتاده این فاصله را ایجاد کرده است اما اگر این روند ادامه یابد ممکن است به تدریج این تفکر درجامعه ایجاد شود پس می‌توانیم مدرسه نداشته باشیم و برخی دروس را از طریق مجازی ارائه کنیم.

این سبک یعنی ارائه بخشی از دروس به شیوه مجازی می‌تواند در کاهش هزینه‌های آموزش و پرورش و از سوی دیگر مقوله کمبود معلم به دولت کمک کند.

بنده از همین جمله می‌ترسم چرا که بحث بسیار مهمی در این ماجرا مطرح بوده و این است که محتوای کتاب‌های درسی بخش کوچکی از سبد یادگیری دانش‌آموزان است و آنها در مدرسه طی تعامل با یکدیگر بسیاری از مسائل را فرا می‌گیرند، اینکه دانش‌آموز صبح‌ها باید رأس ساعت معینی به مدرسه بیاید نظم را فرا می‌گیرد و بخش عمده‌ای از اهداف دوران مدرسه این موارد است نه حفظ کردن فرمول‌ها.

وقتی حضور فیزیکی را تبدیل به حضور مجازی کردیم  و به دانش‌آموزان اعلام شد آن چیزی که در مدرسه یاد می‌گرفتید در خانه با استفاده از فلان پلتفرم فرا بگیرید در این صورت خود را از بخش عمده‌ای از اهداف مدرسه‌ای محروم کردیم بنابراین "باید به شدت نگران این موضوع باشیم" به همین دلیل است که تأکید دارم روش ترکیبی که طی آن دانش‌آموزان برخی روزها به مدرسه می‌آیند بسیار اهمیت دارد.

در بحث آموزش مجازی، مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها و اپراتورها برای آموزش دانش‌آموزان و تامین اینترنت رایگان چه اندازه می‌تواند موثر باشد و چرا نسبت به این مسئله احساس مسئولیت نمی‌شود؟

متأسفانه با این مشکل مواجه هستیم که آسفالت کوچه و خیابان را یک الزام می‌دانیم اما برایمان مهم نیست حیاط مدرسه دانش‌آموزان آسفالت دارد یا خیر؛ طی چند ماه اخیر مصرف اینترنت و استفاده از فضای مجازی توسط دانش‌آموزان و معلمان و حتی مردم بسیار افزایش یافت و شرکت‌هایی که خدمات اینترنت ارائه می‌دهند، سود کلانی به دست آوردند.

شرکت‌های ارائه دهنده باید مکلف به ارائه اینترنت رایگان به دانش‌آموزان شوند

این شرکتها باید مکلف شوند بخشی از مسئولیت اجتماعی خود را در قبال دانش‌آموزان این کشور بپذیرند در حقیقت باید مکلف شوند برای دانش‌آموزان و معلمان در ساعات معین که از پلتفرم آموزشی آموزش و پرورش استفاده می‌کنند، اینترنت را به‌صورت رایگان یا با هزینه بسیار اندک تأمین کنند؛ هم اکنون برخی دانش آموزان توانایی پرداخت هزینه اینترنت را ندارند بماند که در برخی نقاط کشور هم دسترسی به اینترنت وجود ندارد.

اعداد و ارقام منتشر شده نشان می‌دهد شرکت‌هایی که خدمات اینترنت ارائه می‌دهند سودهای سرشاری می‌برند چه اشکالی دارد در مناطقی که به دلیل عدم دسترسی به اینترنت، دانش‌آموزان از آموزش مجازی بازمانده‌اند، هفته‌ای یک بار با تجهیزات فنی که اعزام می‌کنند آموزش مجازی دانش‌آموزان را پیگیری کنند، این همان مسئولیت اجتماعی است در حقیقت این شرکت‌ها باید نگران وضعیت تحصیل دانش‌آموزان این سرزمین باشند.

وقتی دولت و مجلس هم بی‌تفاوتند!

البته دولت و مجلس هم نسبت به این موضوع بی‌تفاوت هستند نباید شرایط اینگونه باشد که بگوییم اگر شرکت‌ها احساس مسئولیت کردند، برای تأمین اینترنت رایگان دانش‌آموزان اقدام کنند! اینگونه نمی‌شود؛ اینکه در کشوری که در شرایط بحران قرار گرفته، مدارس تعطیل شده‌اند، معلم و دانش‌آموز تجهیزات ندارند، اپراتور ارائه دهنده خدمات اینترنت به سودهای کلان خود در 6 ماه گذشته ببالد، جای تأسف  دارد.

از دولت و مجلس تقاضا دارم با تصویب قوانین و ابلاغ آیین نامه‌هایی لازم، شرکت‌ها را مکلف به پذیرش مسئولیت اجتماعی کنند تا آنها وادار شوند که خدمات لازم در زمینه اینترنت رایگان را ارائه دهند.

آموزش و پرورش برای آموزش مجازی دانش‌آموزان، پلتفرم "شاد" را انتخاب کرده است؛ در زمان حضور شما در وزارت آموزش و پرورش بحث شبکه "سینا" مطرح بود که در دوره جدید پرونده آن بسته شد و اعتقاد بر این است که "سینا" بستر مناسبی برای آموزش مجازی نیست، هم‌اکنون پلتفرم "شاد" و الزام مدارس برای تدریس مجازی در آن را چگونه می‌بینید؟

زمانی که "سینا" را راه‌اندازی کردیم، چنین روزهایی را می‌دیدیم در حقیقت "سینا" با این هدف شروع به کار کرد که اگر زمانی بحرانی داشتیم بلافاصله بتوانیم جلسات مجازی را از طریق آن راه‌اندازی کنیم و ارتباط بین جامعه مخاطبان برقرار شود.

"شاد" از قالب‌های "سینا" الگوبرداری کرده است

اگر معتقدند "سینا" برای آموزش مجازی مناسب نیست، این انگاره صحیح نیست و با این پلتفرم آشنایی کافی ندارند؛ "سینا "در مدت کوتاهی که متولد شد در آن شرایط کشور سیر رشد خود را طی کرد و جلو رفت اما چون توفیق ارائه خدمت در آموزش و پرورش را از دست دادم کار "سینا" متوقف شد؛ تیم جدید نیز تا چند ماه به سراغ آن نرفت و بعد از مدتی که با کرونا مواجه شدند ناگزیر اسم جدیدی را انتخاب کردند و گفتند طرح جدیدی باشد بهتر است بنابراین پلتفرم "شاد" را ایجاد کردند درحالیکه پلتفرم "شاد" تقریبا از قالبهای "سینا" الگوبرداری کرده است.

باید به "شاد" برای رفع اشکالات فرصت دهیم

معتقدم اگر پلتفرمی مانند "شاد" شروع به فعالیت می‌کند باید به آن قدری مجال دهیم تا اشکالات خود را برطرف کند آن هم در کشور ما که زیرساخت‌های فنی ضعیف است اگر همه به پلتفرم شاد کمک کنند، اشکالات آن به تدریج برطرف خواهد شد و حتماً یک روزی که ممکن است 6 ماه یا یک سال بعد باشد قطعاً به پلتفرم جامع تبدیل خواهد شد که می‌تواند در ابعاد مختلف به آموزش کمک کند.